Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Μιλάμε την ίδια γλώσσα

Μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαίνουμε

Επικοινωνία είναι η διαδικασία  ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων για τα οποία η πληροφορία έχει νόημα, οπότε αποκτά νόημα και η ανταλλαγή της ως πράξη. Μέσα στο πλαίσιο των ανθρώπινων αλληλεπιδράσεων θα μπορούσαμε να φανταστούμε την επικοινωνία ως «τεράστια ομπρέλα που σκεπάζει και επηρεάζει όλα όσα συμβαίνουν ανάμεσα στα ανθρώπινα όντα» (Satir,1988). Αποτελεί δηλαδή όλο το φάσμα των τρόπων, μέσων και τεχνικών μέσα από τις οποίες διακινούνται, μεταφέρονται και ερμηνεύονται οι πληροφορίες.

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΩΣ ΔΙΑΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ.

Η επικοινωνία χαρακτηρίζεται ως ένας από τους βασικούς πυλώνες τις κοινωνικής συμπεριφοράς του ανθρώπου, καθώς καθορίζει τις σχέσεις που αυτός θα αναπτύξει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Καθώς αντιλαμβανόμαστε τον βασικό αυτό ρόλο της επικοινωνίας στη διαδικασία της κοινωνικής μας συνύπαρξης, είναι απαραίτητο να αντιληφθούμε ότι όπως και κάθε άλλη συμπεριφορά, έτσι και η επικοινωνία μαθαίνεται (Satir, 1988). Η εκμάθηση της ξεκινάει από τις πρώτες στιγμές ενός ανθρώπου και συνεχίζεται αδιάκοπα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, δίνοντας παράλληλα την επιλογή της αλλαγής αυτής της μαθημένης επικοινωνιακής μας συμπεριφοράς. Έτσι το κάθε άτομο έχει τη δυνατότητα σε διάφορες στιγμές της ζωής του να γνωρίσει και να χρησιμοποιήσει διαφορετικές, περισσότερο διευκολυντικές και λειτουργικές επικοινωνιακές πρακτικές, αφήνοντας πίσω μη λειτουργικές πρακτικές του παρελθόντος. Η διαδικασία αυτή είναι συνεχής και προσωπική για τον καθένα.

Είμαστε τελικά όλοι «καταδικασμένοι» να επικοινωνούμε;

Ακόμη και η απραξία ή η σιωπή έχουν αξία μηνύματος. Αυτό σημαίνει ότι επηρεάζουν τους άλλους, οι οποίοι με τη σειρά τους ανταποκρίνονται σε αυτές τις επικοινωνιακές προ(σ)κλήσεις (Watzlawick, Bavelas & Jackson, 2011). Άλλωστε αυτό το διαδραστικό «παιχνίδι» είναι που ανάγει την επικοινωνία σε διαλογική συμπεριφορά.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΚΥΚΛΟΣ Ή ΕΥΘΕΙΑ;

Κάθε επικοινωνιακή διαδικασία περιλαμβάνει τον πομπό, ο οποίος μεταβιβάζει μία πληροφορία, μήνυμα, σε κάποιο άλλο άτομο, που αποτελεί με τη σειρά του τον δέκτη αυτού. Ένα σημαντικό σημείο που αν και γνωστό συχνά αποτελεί πηγή παρεξηγήσεων και παρανοήσεων είναι ότι υπεύθυνος για την επεξεργασία του μηνύματος και τη νοηματοδότηση αυτού είναι ο δέκτης και όχι αυτός που στέλνει το μήνυμα. Ο δέκτης φιλτράρει μέσα από το δικό του εσωτερικό κόσμο, τις προσωπικές στάσεις, τις ιδέες και τις προκαταλήψεις του, από τις δικές του προηγούμενες εμπειρίες και πολιτιστικές αξίες το μήνυμα και έτσι μέσα από αυτές το νοηματοδοτεί (Κανδυλάκη, 2004). Την επεξεργασία του μηνύματος ακολουθεί η ανταπόκριση του δέκτη σε αυτό, μέσω της ανατροφοδότησης η οποία δίνει και στην επικοινωνία τον αμφίδρομο χαρακτήρα της.

Διάγραμμα 1: Η διαδικασία της επικοινωνίας.




Η διαδικασία της επικοινωνίας λοιπόν μοιάζει περισσότερο με ένα κύκλο σε συνεχή κίνηση παρά με μία γραμμική, μονόδρομη διαδικασία . Ωστόσο, η εσφαλμένη λογική της γραμμικότητας χρησιμοποιείται συνεχώς από όλους μας, καθώς συχνά βιώνουμε την συμπεριφορά μας ως απλή αντίδραση στη συμπεριφορά του άλλου, χωρίς να μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι η αντίδραση αυτή δεν αποτελεί παθητική στάση αλλά ενεργά επηρεάζει τη συμπεριφορά του συνομιλητή μας (Watzlawick et al., 2011). Έτσι οι έννοιες της αιτίας και του αποτελέσματος χάνουν την σημασία τους μέσα από στα πλαίσια της κυκλικότητα που χαρακτηρίζει την επικοινωνία.

«ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΜΙΛΑΣ, ΜΙΛΑΝΕ ΟΛΑ ΣΟΥ»

Είναι σπουδαίο να αντιληφθείς ότι κάθε φορά που μιλάς, μιλάνε όλα σου. Όποτε ξεστομίζεις κάποια λόγια, το πρόσωπό σου, η φωνή σου, το σώμα σου, η αναπνοή σου και οι μύες σου, όλα μιλάνε. (Satir, 1989)

Η επικοινωνία δεν περιορίζεται μόνο στη χρήση του λόγου. Η λεκτική επικοινωνία συμπεριλαμβανομένου του γραπτού αλλά και του προφορικού λόγου, αποτελεί μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των διαθέσιμων τρόπων, οι οποίοι κατά βάση είναι μη λεκτικοί (Κανδυλάκη, 2004). Όταν αναφερόμαστε στο μη λεκτικό είναι εύκολο να περιοριστούμε μόνο σε σωματικά στοιχεία όπως η στάση, οι κινήσεις του σώματος και του προσώπου καθώς και οι χειρονομίες. Ωστόσο, δε πρέπει να ξεχνάμε ότι η μη λεκτική επικοινωνία περιλαμβάνει και παραγλωσσικά στοιχεία, όπως ο τόνος, ο ρυθμός και η διαβάθμιση της φωνής.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΑ ΕΜΠΟΔΙΑ

  • Μία από τις βασικές και πλέον συνηθισμένες επικοινωνιακές δυσκολίες έγκειται πολλές φορές στην ασυμφωνία που υπάρχει μεταξύ λεκτικού και μη λεκτικού, δημιουργώντας διπλά μηνύματα, όπως για παράδειγμα καταστάσεις που η έκφραση μας δε συμφωνεί με τα λεγόμενά μας.
  • Μία ακόμη «παγίδα» που συχνά όλοι πέφτουμε είναι ότι θεωρούμε πως οι άλλοι είναι υποχρεωμένοι να καταλάβουν αυτό που εννοούμε ασχέτως με τι ή πως το λέμε. Με παρόμοιο τρόπο μπορεί να λειτουργήσουν και τα «αυτονόητα». Όμως ας μη ξεχνάμε ότι ο καθένας φιλτράρει τις πληροφορίες μέσα από το δικό του εσωτερικό κόσμο, επομένως ως συνέπεια ο καθένας δε δίνει το ίδιο νόημα σε αυτές.

  • Πολλές φορές εμμένουμε με σθένος στην αντίληψη που έχουμε για τα πράγματα και τείνουμε να βλέπουμε μόνο το “μήνυμα” που στέλνουμε εμείς, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψιν πώς το αντιλαμβάνεται ο συνομιλητής μας και πώς απαντά σε αυτό. Πέρα από την επιμονή στη δική μας οπτική, δεν είναι λίγες οι φορές που εστιάζουμε στους «εσωτερικούς μας διαλόγους». Δηλαδή, ενώ ο συνομιλητής μας μιλάει εμείς σκεφτόμαστε άλλα πράγματα, το μυαλό μας τρέχει “σε εκείνο το email που έπρεπε να έχουμε στείλει” “στο δύσκολο πρόγραμμα της επόμενης εβδομάδας”. Είμαστε εκεί αλλά ταυτόχρονα χιλιόμετρα μακριά.
  • Άλλες φορές από την μεγάλη μας προθυμία να φανούμε όσο το δυνατόν πιο χρήσιμοι, αντί να ακούμε πραγματικά προσπαθούμε να βρούμε τις καλύτερες ερωτήσεις ή τις καλύτερες απαντήσεις. Ας έχουμε όλοι στο μυαλό μας ότι πολλές φορές ο άλλος έχει απλά την ανάγκη να μιλήσει και να ακουστεί χωρίς να θέλει κάποια συμβουλή.

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ

Ωστόσο, δεν υπάρχουν μόνο δυσκολίες στην επικοινωνία, τις περισσότερες φορές που συζητάμε με κάποιον χρησιμοποιούμε τρόπους, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, που μας διευκολύνουν και είναι λειτουργικοί για την ανάπτυξη μίας σχέσης.  Ας ξεκινήσουμε από τις ερωτήσεις, τα τουβλάκια που δομούν το διάλογο και μας βοηθούν να αντλήσουμε πληροφορίες και ταυτόχρονα να δείξουμε ενδιαφέρον. Οι ερωτήσεις μπορούν να διακριθούν σε κλειστές και ανοιχτές. Αν και εξίσου χρήσιμες, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας πως μόνο με τις ανοιχτές ερωτήσεις προσκαλούμε τον συνομιλητή μας σε ένα διάλογο, δίνοντας του χώρο να εκφραστεί.

Για την ανάπτυξη μίας αποτελεσματικής αλληλεπίδρασης όμως, δεν αρκούν μόνο οι ερωτήσεις. Βασικό είναι να ακούμε πραγματικά αυτό που μας λέει ο άλλος ,να είμαστε δηλαδή ένας ενεργητικός ακροατής. Η ενεργητική ακρόαση διαφέρει από την απλή ακρόαση, που σημαίνει ότι απλά κάποιος έχει την ικανότητα να ακούει ήχους.  Αντίθετα, στην ενεργητική ακρόαση αυτός που ακούει είναι ικανός να κατανοήσει το νόημα των λεγομένων, αλλά και των μη- λεκτικών μηνυμάτων του συνομιλητή του, καθώς και των συναισθημάτων που τα συνοδεύουν. Μία σύνοψη ή παράφραση αυτών που ο συνομιλητής μας έχει μεταφέρει ή ακόμη και ένα νεύμα δηλώνουν την ενεργή μας παρουσία στη συζήτηση.

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Είναι αδύνατο να χωρέσει μέσα σε ένα κείμενο όλος ο πλούτος της επικοινωνίας. Άλλωστε όπως αναφέραμε και στην αρχή η κατανόηση και επιλογή των πλέον λειτουργικών τρόπων σχετίζεσθαι είναι προσωπική υπόθεση του καθενός.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Satir, V. (1988). The new people making. Science & Behavior Books.
  • Watzlawick, P., Bavelas, J. B., & Jackson, D. D. (2011). Pragmatics of human communication: A study of interactional patterns, pathologies and paradoxes. WW Norton & Company.
  • Κανδυλάκη, Α. (2004). Η Συμβουλευτική στην Κοινωνική Εργασία. Δεξιότητες Επικοινωνίας και Τεχνικές Παρέμβασης. Αθήνα: Μετασπουδή. Εκπαιδευτικές Εκδόσεις.

Leave a Reply

Your email address will not be published.